Chúng ta sẽ làm gì nhân kỷ niệm 50 năm ngày "10 cô gái Lam Hạ" hy sinh?
8:56 PM | 03/04/2016
Ngày cuối tuần, tôi nhận lời mời của Thiếu tướng, AHLLVTND Đào Trọng Hùng (nguyên Cục trưởng Cục Ngoại tuyến – Bộ Công an) tháp tùng NSƯT Đào Lê Thu (Phu nhân của cố Thiếu tướng Cao Phòng, nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục CSND, đồng thời cũng là Nhạc mẫu của Trung tướng Nguyễn Chí Thành, Tổng cục trưởng Tổng cục An ninh), Phó Trưởng Ban liên lạc Nha Công an TW, về Hà Nam đi thăm hỏi một số gia đình chính sách và khảo sát di tích lịch sử "10 cô gái Lam Hạ"... Tham gia cùng đoàn còn có Thiếu tướng, PGS.TS Nguyễn Bình Ban (Viện trưởng Viện nghiên cứu Lịch sử CAND).




     Tặng quà cho mẹ Trần Thị Thảo - Thân mẫu của Thiếu tướng, PGS.TS Nguyễn Bình Ban (Viện trưởng Viện Nghiên cứu lịch sử CAND).




     Thắp hương trước bàn thơ của Liệt sĩ Nguyễn Văn Dần - Thân phụ của Thiếu tướng, PGS.TS Nguyễn Bình Ban; đã hy sinh trong cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc năm 1979.

      Được biết, dù đã ở tuổi 86, nhưng NSƯT Đào Lê Thu vẫn thường xuyên vận động, tặng quà và rất nhiệt tình năng nổ trong công tác xã hội từ thiện. Trước đó, nhân dịp tết Bính Thân, bà đã dẫn đầu một đoàn tình nguyện đến với các cán bộ Công an hưu trí, các gia đình cán bộ chiến sĩ đang công tác, nhưng có hoàn cảnh khó khăn. Trong chương trình này, đoàn trao tặng 240 suất quà, trong đó trao tặng tại tỉnh Hà Nam 40 suất, Thái Bình 100 suất, Hải Dương 100 suất, tổng trị giá quà tặng trong đợt này là gần 300 triệu đồng, bao gồm tiền mặt, quà Tết và thuốc bổ…

      Trước khi tiến hành khảo sát và tìm hiểu sự kiện lịch sử “10 cô gái Lam Hạ” theo kế hoạch đã định trước (sẽ công bố trong bài viết sau); chúng tôi đã tới thăm, tặng quà cho mẹ Trần Thị Thảo - Thân mẫu của Thiếu tướng, PGS.TS Nguyễn Bình Ban (Viện trưởng Viện Nghiên cứu lịch sử CAND) có chồng là Liệt sĩ Nguyễn Văn Dần, hi sinh trong cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc năm 1979.

      Thật cảm động khi 2 bà mẹ đều đã ở tuổi ngoài 80 đến thăm và tặng quà cho nhau, trước sự chứng kiến của 2 vị Tướng của Lực lượng Công an, nhưng đều là con cháu các cụ.

     Cùng khảo sát di tích huyền thoại "10 cô gái Lam Hạ"

      Khi chúng tôi về Hà Nam và hỏi: Anh, chị, hoặc bạn có biết gì về “10 cô gái Lam Hạ” không? Thật đáng buồn là nếu hỏi 10 người, thì có tới 9 người lắc đầu không biết; kể cả một số cán bộ trẻ ở các Sở, Ban, Ngành của tỉnh này cũng vậy. Người Hà Nam mà không biết, thì người cả nước lại càng “nỏ” biết!

      Hiện nay, nếu có ai hỏi về tấm gương của 10 cô gái nào đã hy sinh trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, thì chắc chắn người ta sẽ nói ngay đến địa danh Đồng Lộc (Hà Tĩnh). Nhưng trong thực tế, còn có một huyền thoại về “10 cô gái Lam Hạ” diễn ra từ nửa thế kỷ trước, mà sự tôn vinh của hậu thế chưa xứng tầm. Thậm chí, đã có một thời gian dài gần như bị lãng quên…

      

Chân dung 10 nữ liệt sĩ Lam Hạ


      Những năm 1965 – 1967, địa bàn phường Lam Hạ (thành phố Phủ Lý - Hà Nam hiện nay) là một trong những trọng điểm bị không quân Mỹ đánh phá ác liệt ở miền Bắc, vì có tuyến đường sắt và đường bộ tiếp tế cho chiến trường miền Nam, với mục tiêu chính là 2 cây cầu bắc qua sông Châu dành cho ô tô và xe lửa và cống 7 cửa đập Lạc Tràng giữ nước cho 3 tỉnh Hà Nam, Nam Đinh và Ninh Bình. Đó là giai đoạn bom đạn Mỹ trút xuống Hà Nam suốt ngày đêm. Lam Hạ được coi như “Đồng Lộc” thứ 2 ở Việt Nam.

      Tham gia chiến đấu bảo vệ địa bàn này, ngoài lực lượng chính quy của bộ đội Trung đoàn 350, tỉnh đội Nam Hà xưa, còn có Trung đội nữ dân quân Lam Hạ, được trang bị pháo phòng không tầm thấp 37 ly và 57 ly. Tuổi đời họ còn rất trẻ, chỉ từ 17 đến 20. Có cô mới làm lễ “xuất Đội” được 2 ngày. Trong đó, Nguyễn Thị Thu và Nguyễn Thị Thi là 2 chị em ruột. Thi là trẻ nhất, mới 17 tuổi. Khi cô xin bố mẹ cho gia nhập dân quân, gia đình đã can ngăn, nhưng cô đã nói: “Xin bố mẹ đừng lo lắng gì. Chúng con chiến đấu, dù có hy sinh, có ngã xuống để đất nước được yên bình”. Sau này, Nguyễn Thị Thi đã được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND.

      Cuối năm 1966, trọng đợt chiến đấu diễn ra vô cùng ác liệt, 10 cô gái của Trung đội đã lần lượt hy sinh vì bom Mỹ. Trong số đó, có cô mới lấy chồng. Nhưng hầu hết họ chưa từng yêu. 10 cô gái như tên 10 bông hoa thơm: Thi, Thu, Tâm, Tuyết, Lan, Phương, Thẹp, Oánh và Chung… Khi ngã xuống, cô Oánh mới mang thai được ít ngày. Biết tin vợ mình hy sinh, anh Trắc là bộ đội đã xin phép đơn vị về đưa tang vợ. Đám tang vừa tổ chức xong, cũng là lúc máy bay địch rà sát xuống trận địa pháo. Anh Trắc tình nguyện vác súng ra trận địa cùng dân quân địa phương tham gia chiến đấu trả thù cho vợ. Nhưng không ngờ, trong trận đó chính anh cũng hy sinh… Bà Nguyễn Thị Tình, người nữ Trung đội trưởng dân quân Lam Hạ ngày ấy may mắn sống sót, đã kể lại câu chuyện với chúng tôi trong nghẹn ngào nước mắt.

      Ngày 1-10-1966, được bà con nơi đây coi là ngày giỗ chung của 10 cô gái Lam Hạ và nhiều đồng đội của các chị. Hiện nay, ở nghĩa trang liệt sĩ xã Lam Hạ, mộ của 10 cô gái Anh hùng được đặt cạnh nhau.

      Năm 1994, người dân thôn Đình Tràng đã tự nguyên góp tiền xây một ngôi miếu nhỏ thờ 10 cô gái Anh hùng. Năm 2009, khi chính quyền địa phương quyết định cho xây khu Đền Liệt sĩ tỉnh Hà Nam, cũng đã cho xây dựng một ngôi đền nhỏ hơn thờ 10 cô gái Lam Hạ bên cạnh, để ghi công cho các liệt nữ đã xả thân vì quê hương khi tóc còn xanh.

     Trước đền thơ "10 cô gái Lam Hạ"


      Ở Lam Hạ bây giờ, 10 liệt nữ anh hùng đã trở thành biểu tượng thiêng liêng trong lòng người dân. Chiến tranh đã qua đi, đau khổ cũng đã vơi bớt, còn lại đó là niềm tự hào về một thời bom đạn, máu lửa và hy sinh. Nhưng đáng tiếc là người cả nước còn rất ít người biết về các chị!

     Chúng ta sẽ làm gì nhân kỷ niệm tròn 50 năm "10 cô gái Lam Hạ"?

      Điểm khác nhau giữa 10 cô gái ở Đồng Lộc và 10 cô gái Lam Hạ là gì? 10 cô gái Đồng Lộc là Thanh niên xung phong, hy sinh trong khi làm nhiệm vụ san lấp hố bom và bảo đảm giao thông tuyến lửa; còn 10 cô gái Lam Hạ là dân quân trực tiếp chiến đấu, họ hy sinh khi ngẩng cao đầu trên mâm pháo, bắn trả máy bay Mỹ.

      Ngày 01/10/2016 là kỷ niệm tròn 50 năm ngày 10 cô gái Lam Hạ hy sinh – Một dấu mốc thời gian quan trọng, cơ hội để chúng ta vinh danh xứng tầm với sự xả thân của các chị vì quê hương đất nước. Chúng tôi mạnh dạn đề xuất với Đảng bộ và Chính quyền và bà con nhân dân tỉnh Hà Nam: Hãy nâng tầm di tích lịch sử 10 cô gái Lam Hạ bằng cách hoạt động cụ thể sau đây (chỉ là gợi mở và dự kiến):

      1- Tổ chức Hội thảo khoa học, nhân kỷ niệm 50 năm sự kiện “10 cô gái Lam Hạ”, do UBND tỉnh Hà Nam phối hợp với Trung tâm Nghiên cứu, Bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc; Quỹ Mãi mãi tuổi 20; Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam; Viện Nghiên cứu Lịch sử CAND; Viện Nghiên cứu Lịch sử Quân sự… để thế hệ trẻ hiểu rõ hơn ý nghĩa lịch sử truyền thống của sự kiện này và sự đồng thuận cao của dư luận cho các hoạt động tiếp theo (Dự kiến thời gian vào dịp 27/7/2016);

      2- Làm hồ sơ đề nghị truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND cho Trung đội nữ dân quân Lam Hạ. (Hoàn thành xong trước tháng 10/2016);

      3- Phát động cuộc Cuộc vận động sáng tác Văn – Thơ - Ca khúc và Tượng đài “10 cô gái Lam Hạ” trong 5 năm (2016 – 2021); với giải thưởng lớn, xứng tầm cho mỗi thể loại; chọn được những tác phẩm văn học xứng đáng để tuyên truyền và được chọn mẫu tượng đài tốt nhất để thi công (Thời gian dự kiến vào dịp 27/7/2016);

      4- Tổ chức giao Giao lưu văn nghệ “10 cô gái Lam Hạ” với các nhân chứng lịch sử, phát động phong trào ủng hộ xã hội hóa kinh phí để xây dựng nâng tầm di tích “10 cô gái Lam Hạ”; Chương trình sẽ được tường thuật trực tiếp trên sóng truyền hình Trung ương và địa phương. (Thời gian dự kiến vào đúng dịp kỷ niệm 60 năm ngày 10 cô gái Lam Hạ hy sinh);

5- Tổ chức Lễ hội Văn hóa – Tâm linh – Tiếp lửa truyền thống thường niên, với kịch bản chuyên nghiệp, nhiều hoạt động độc đáo vào dịp Ngày giỗ chung của 10 cô gái Lam Hạ; để xây dựng nơi này thành một địa chỉ thu hút khách du lịch thường xuyên của Hà Nam.

Vì viết vội, nên chúng tôi mới chỉ phác thảo ý tưởng bước đầu như thế.
Bạn đọc nào có cao kiến gì, rất mong được bổ sung thêm!

Hà Nội, chiều 3/4/2016
Đặng Vương Hưng